Jaka jest różnica pomiędzy zaliczką a zadatkiem? Ile razy przedsiębiorcy podpisują umowy, w których w treści zawarte są postanowienia zaliczki bądź zadatku? Pewnie bardzo często. Czy rozumiemy różnicę i znaczenie tych dwóch różnych pojęć? Zazwyczaj nie, dlatego też poniżej wątpliwości zostaną rozwiane.

Zaliczka i zadatek zazwyczaj są wpłacane na samym początku na poczet umowy. Oba pojęcia są kojarzone jako kwota pieniężna, która zostaje wpłacona jako zabezpieczenie w związku z zawarciem umowy. Jednocześnie możemy mieć mylne przeświadczenie, że w razie rezygnacji jednej czy drugiej strony, zadatek tak jak zaliczka zostanie zwrócony. Nic bardziej mylnego.

Co do zasady, zaliczka nie została uregulowana w Kodeksie cywilnym jak to jest w przypadku zadatku. Zaliczka jest formą świadczenia pieniężnego na poczet ceny lub wynagrodzenia. Jest to częściowa zapłata za już zamówioną usługę lub towar. Zaliczka nie ma charakteru zabezpieczającego dla np. sprzedawcy czy usługodawcy jak zadatek omówiony poniżej.

Tłumacząc na przykładzie, jeśli rezerwujemy wczasy to wpłacamy zaliczkę, aby móc zarezerwować pobyt w oznaczonym terminie miejscu. Będąc już na miejscu płacimy resztę. Jeśli nie możemy wyjechać i rezygnujemy z wczasów to zaliczka zostaje nam zwrócona. Oznacza to tyle, że jeśli umowa nie dojdzie do skutku zaliczka obligatoryjnie zostaje zwrócona. Nie ma w tym przypadku żadnego znaczenia powód, dla którego umowa nie zostaje zrealizowana.

Natomiast zadatek często mylony jest z zaliczką i tu pojawia się zasadniczy problem. Zadatek jest najczęściej stosowany np. w umowach przedwstępnych tj. sprzedaży pojazdu lub nieruchomości. Po pierwsze, oznacza on sumę pieniężną lub rzecz daną przy zawarciu umowy.  Po drugie, służy do określenia postanowienia umownego, w którym zastrzeżono wydanie owej sumy pieniężnej lub rzeczy. Celem zadatku jest zwiększenie prawdopodobieństwa, że umowa zostanie wykonana zgodnie z jej treścią i ma charakter zabezpieczający umowę. Zachowanie zadatku po np. odstąpieniu od umowy (albo żądanie sumy podwójnej) jest surogatem odszkodowania.

Zadatek możemy omówić na przykładzie umowy sprzedaży pojazdu. Chcemy zakupić pojazd, otrzymujemy umowę do podpisu, gdzie jeden z zapisów dotyczy dokonania zapłaty 10% ceny tytułem zadatku na poczet umowy. Gdybyśmy chcieli zrezygnować, ponieważ znajdziemy ten sam pojazd, ale tańszy, nie będziemy mogli się ubiegać o zwrot zadatku. W odwrotnej sytuacji, gdybyśmy zawarli umowę ze sprzedawcą i dokonali zapłaty 10% ceny tytułem zadatku, a następnie sprzedawca uchylałby się od wydania pojazdu i realizacji dalszej części umowy, zgodnie z nw. przepisem możemy domagać się podwójnej sumy zadatku. Powyższe wynika z artykułu 394 Kodeksu cywilnego, wedle którego:

• 1. W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.
• 2. W razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała; jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi.
• 3. W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.

Drogi przedsiębiorco! Różnica pomiędzy zaliczką i zadatek polega na tym, że jeśli wpłacamy zaliczkę to w razie niewykonania umowy zapłacona zaliczka zostaje nam zwrócona. W razie zapłaty zadatku, musimy liczyć się z tym, że ma on charakter zobowiązujący, tj. jeśli zawieramy umowę, do której nie dojdzie z naszej winy zadatek będzie swoistym odszkodowaniem w związku z niedojściem umowy do skutku. W wyjątkach określonych poniżej możemy otrzymać zadatek w pełnej wysokości tj. np. w sytuacji gdy:

– umowa zostaje rozwiązana przez obie strony,

– niewykonanie umowy następuje wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności,

– niewykonanie umowy następuje wskutek okoliczności za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.

W ww. trzech sytuacjach zadatek zostanie nam zwrócony.

Reasumując, zaliczka powinna być stosowana w umowach, gdzie dwie strony biorą pod uwagę późniejszą rezygnację i się na to godzą, natomiast zadatek powinien być stosowany, w przypadku wspólnego dążenia przez strony do celu sfinalizowania umowy.